راهنمای فنی فیلتر کامیون

زمان تعویض فیلتر روغن کامیون؛ راهنمای ولوو، داف، اسکانیا و بنز

۳۰ مهر ۱۴۰۵زمان مطالعه: ۴ دقیقه

فاصله تعویض فیلتر روغن کامیون را دفترچه سازنده، نوع روغن و شرایط کار تعیین می‌کند. نمونه رسمی ولوو، دلایل کوتاه‌تر شدن بازه در ایران و نکات نصب درست.

«فیلتر روغن کامیون را هر چند کیلومتر عوض کنیم؟» پرتکرارترین سؤالی است که رانندگان و صاحبان ناوگان از ما می‌پرسند. جواب کوتاه: هم‌زمان با هر بار تعویض روغن موتور، و فاصله تعویض روغن را دفترچه سرویس سازنده، نوع روغن و شرایط کار کامیون تعیین می‌کند. در این مقاله توضیح می‌دهیم این فاصله چطور تعیین می‌شود، چرا در شرایط کاری ایران معمولاً باید کوتاه‌تر در نظر گرفته شود و چه علائمی نشان می‌دهد فیلتر روغن زودتر از موعد اشباع شده است.

فیلتر روغن در موتور دیزل کامیون چه می‌کند؟

روغن موتور دیزل در هر دور گردش، ذرات فلزی ناشی از سایش، دوده احتراق (Soot)، گردوغبار عبوری از فیلتر هوا و محصولات اکسید شدن روغن را با خود می‌برد. فیلتر روغن این ذرات را می‌گیرد تا روغن تمیز به یاتاقان‌ها، میل‌لنگ، توربوشارژر و رینگ و پیستون برسد. فیلتر روغن اصل MANN-FILTER علاوه بر مدیای فیلتر، دو سوپاپ مهم دارد:

• سوپاپ ضدبرگشت (Anti-drain back): وقتی موتور خاموش است، روغن را داخل فیلتر نگه می‌دارد تا در استارت بعدی، موتور خشک کار نکند.
• سوپاپ بای‌پس: اگر فیلتر کاملاً گرفته شود یا روغن در هوای سرد خیلی غلیظ باشد، مسیر جایگزین باز می‌کند تا موتور بی‌روغن نماند. البته در این حالت روغن فیلتر نشده به موتور می‌رسد؛ یعنی فیلتر اشباع‌شده عملاً هیچ محافظتی ندارد.

فشار باز شدن همین سوپاپ‌ها در صفحه هر محصول ما آمده است؛ مثلاً W 11 102/36. یکی از تفاوت‌های جدی فیلتر تقلبی با اصل همین سوپاپ‌هاست که یا وجود ندارند یا درست کالیبره نشده‌اند.

فاصله تعویض در دفترچه سازندگان: یک نمونه واقعی

سازندگان کامیون فاصله سرویس را بر اساس موتور، کیفیت روغن و نوع کار تعیین می‌کنند. برای نمونه، ولوو تراکس در جدول سرویس موتورهای D11 و D13 (نسخه آمریکای شمالی) برای تعویض روغن، فیلترهای روغن و فیلترهای سوخت این اعداد را اعلام کرده است:

اما همین جدول یک شرط مهم دارد: اگر سهم درجا کار کردن (Idle) موتور بیشتر از ۳۰٪ باشد، باید از بازه کوتاه‌تر بعدی استفاده شود. ولوو همچنین تأکید می‌کند که فاصله تعویض فیلتر سوخت به کیفیت سوخت و نوع کاربرد بستگی دارد.

این اعداد برای روغن و سوخت استاندارد، جاده‌های مناسب و رانندگی بین‌شهری تعریف شده‌اند. داف، اسکانیا، مرسدس بنز و MAN هم جدول‌های مشابهی دارند که بر اساس «شدت کار» (Duty Cycle) دسته‌بندی می‌شوند.

چرا در ایران معمولاً باید زودتر عوض کرد؟

جدول‌های سرویس اروپایی و آمریکایی برای شرایط «استاندارد» نوشته شده‌اند. چند عامل رایج در ناوگان ایران، کامیون را در دسته «کار سنگین» قرار می‌دهد:

• گردوغبار زیاد: مسیرهای جنوبی و شرقی، معدن و کارگاه ساختمانی. گرد عبوری از فیلتر هوا مستقیم وارد روغن می‌شود.
• کیفیت متغیر سوخت: گازوئیل با گوگرد بالاتر، اسیدیته روغن را سریع‌تر بالا می‌برد و دوده بیشتری تولید می‌کند.
• درجا کار کردن طولانی: انتظار در گمرک، بندر و صف بارگیری. همان شرط بالای ۳۰٪ ولوو.
• بار سنگین، شیب‌های تند و دمای بالا در تابستان.
• روغنی که استاندارد سازنده را ندارد: اگر روغن مصرفی تأییدیه سازنده (مثل VDS-4.5، ACEA E6/E8 یا MB 228.51 و…) را ندارد، نمی‌توان بازه طولانی دفترچه را مبنا قرار داد.

به همین دلیل بسیاری از تعمیرگاه‌های تخصصی کامیون در ایران، بازه را بسته به شرایط کوتاه‌تر از دفترچه در نظر می‌گیرند. بهترین روش، آنالیز روغن است: نمونه روغن را در پایان بازه آزمایش کنید و بر اساس نتیجه (میزان دوده، آهن، سیلیسیم و ویسکوزیته) بازه مناسب ناوگان خودتان را تعیین کنید.

قانون ساده: فیلتر روغن را با هر تعویض روغن عوض کنید

یک فیلتر روغن اشباع، ظرفیت نگهداری آلودگی ندارد. گذاشتن روغن نو روی فیلتر کهنه یعنی همان ذرات به روغن تازه برمی‌گردند یا سوپاپ بای‌پس روغن فیلترنشده را به موتور می‌رساند. صرفه‌جویی در قیمت یک فیلتر، در مقایسه با هزینه یاتاقان، توربو یا اورهال موتور کامیون، معنایی ندارد.

در موتورهایی که فیلتر بای‌پس جداگانه (مثل WP 11 102/3) یا سانتریفیوژ روغن (روتور ZR مثل ZR 9007) دارند، این قطعات هم برنامه سرویس خودشان را دارند و نباید فراموش شوند.

علائمی که نشان می‌دهد فیلتر زودتر از موعد اشباع شده

• روشن شدن چراغ یا هشدار فشار روغن، یا افت فشار روغن در دور آرام.
• تیره و غلیظ شدن سریع روغن پس از سرویس.
• صدای غیرعادی موتور در لحظه استارت سرد (نشانه سوپاپ ضدبرگشت معیوب).
• نشتی از محل واشر فیلتر (معمولاً به دلیل نصب نادرست یا واشر بی‌کیفیت).

نکات نصب درست فیلتر روغن کامیون

1. کد فیلتر را با کد قبلی یا کد OE موتور تطبیق دهید. پسوندهای مثل /36 و /37 با هم فرق دارند. (راهنما: معنی کد فنی فیلتر مان)
2. در فیلترهای المنتی (HU)، اورینگ‌های همراه فیلتر (پسوند z یا x) را حتماً عوض کنید و با کمی روغن تمیز آغشته کنید.
3. در فیلترهای پیچی (W)، واشر را روغنی کنید و با دست سفت کنید. معمولاً سه‌چهارم تا یک دور پس از تماس واشر کافی است، یا طبق دستور چاپ‌شده روی فیلتر.
4. پس از روشن کردن موتور، نشتی و فشار روغن را بررسی کنید.

کد فیلتر روغن کامیون خود را پیدا کنید

فیلترهای روغن اصل MANN-FILTER برای ولوو، داف، اسکانیا، مرسدس بنز، MAN، رنو تراکس و ایوکو در دسته فیلتر روغن مان با ابعاد، کد OE و کامیون‌های سازگار فهرست شده‌اند. اگر مطمئن نیستید کدام کد برای موتور شماست، شماره شاسی (VIN) را برای ما بفرستید.

منابع: جدول سرویس و نگهداری Volvo Trucks برای موتورهای D11/D13؛ اطلاعات فنی محصولات از کاتالوگ آنلاین MANN-FILTER.